Poemul a fost tipărit pe o foaie volantă, pe 17 aprilie 1928, când avea 65 de ani.

Stilul e laconic și imită, în parte, vorbirea neîngrijită a cuiva care pare obosit să-și mai caute cuvintele.

Un Creator după momentul Creației.

Obosit, dar nu ignorant: cuvinte ca hedonist (ηδονιστικός) și erotism (ερωτισμός) par să contrazică amatorul din titlu, ușor și tandru ironic.

Cine să fi fost acest iubit al lui Kavafis, cel de la 23 de ani ? Un iubit al cărui trup nu l-a putut uita nici după, să zicem, 40 și de ani? Un coleg de studii ? Atât de prețios încât să se teamă că nu-i va ține minte frumusețea, chipul și trupul atât de dorite ?

Nu cumva, acest amator ne trimite cu gândul la iconarul creștin care-și începe lucrarea cu teama că nu va reuși să dea un chip perfect… Dumnezeului lui ? Dar care, aprins și însetat de dragoste, reușește s-o facă prin puterea iubirii lui totale: Mai e și tonul (care i-a reușit) pe deplin, (tonul) hedonist… ? Nu ne aduce, cumva, versul acesta aminte de erosul dumnezeiesc al Sfântului Dionisie Areopagitul ? Pe care, de altfel, l-am mai întâlnit în poemele lui erotice ?

Un chip, adică un portret. Am tradus cu portret (ca, de altfel, toți traducătorii lui pe care i-am citit: francezi, italieni, spanioli, englezi) εικόνα/ikona. Iar εικόνα, aici, spune foarte multe. Mai ales: icoană.

Cât de îndrăgostit trebuie că a fost tânărul poet de 23 de ani când și-a întâlnit, poate prima mare iubire ? Atât de îndrăgostit încât, 40 de ani mai târziu, să-și amintească de tânărul său prieten ca un iconar de prima lui icoană adevărată.

Iar dublul simbolism al cuvântului este cum nu se poate mai puternic: icoana ca și chip al lui Dumnezeu din Geneză 1,26 (κατ’εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν), dar și icoana Părinților Bisericii care i-au creat o întreagă teologie. Pe care poetul nostru îi/o cunoștea foarte bine.

Poemul este prețios și pentru că, în el, îl vedem pe Kavafis, cel de 65 de ani, amintindu-și de Kavafis cel de la 23 de ani, mult mai apropiat de Biserică, de care, cu timpul, avea să se îndepărteze ca să-și urmeze propria natură. Și aici ne întâlnim, din nou, cu un paradox tulburător: pentru el iubirea trupească, orgasmică, a unui bărbat pentru un alt bărbat este aceeași iubire a unui credincios pentru Domnul lui Iisus Hristos. Spun orgasmică pentru că în spatele acelui εκπληρώσεις/împlinire ar trebui să citim, poate și… orgasme. Și nu unele comune, ci cele ale unei iubiri trăite cu un partener… subțire și rafinat (a se citi: delicat, nobil, rar, prețios, elegant, sofisticat sau stilat).

Tulburător este și faptul că această iubire a lui Kavafis, tânărul de 23 de ani, posibil să nu se fi consumat, să nu se fi împlinit niciodată. Și, poate, de aceea, să și-o fi dorit și de aceea s-o fi păstrat la fel de pură și Kavafis cel de la 65 de ani.

ΚΑΒΑΦΗΣ – ΕΙΚΟΝΑ ΕΙΚΟΣΙΤΡΙΕΤΟΥΣ ΝΕΟΥ ΚΑΜΩΜΕΝΗ ΑΠΟ ΦΙΛΟΝ ΤΟΥ ΟΜΗΛΙΚΑ, ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗΝ

Το ποίημα τυπώθηκε σε μονόφυλλο στις 17 Απριλίου 1928, όταν ο Καβάφης ήταν 65 ετών.

Το ύφος είναι λακωνικό και μιμείται, εν μέρει, τον κάπως ατημέλητο λόγο κάποιου που μοιάζει κουρασμένος να ψάχνει πια τις λέξεις του.

Ένας Δημιουργός μετά τη Δημιουργία.

Κουρασμένος, αλλά όχι αμαθής: οι λέξεις ηδονιστικός και ερωτισμός μοιάζουν να αντιφάσκουν με τον ερασιτέχνη του τίτλου, που ηχεί ελαφρά και τρυφερά ειρωνικός.

Ποιος άραγε να ήταν αυτός ο αγαπημένος του Καβάφη, ο νέος των είκοσι τριών ετών; Ένας αγαπημένος, το σώμα του οποίου δεν μπόρεσε να ξεχάσει ούτε ύστερα από, ας πούμε, σαράντα και πλέον χρόνια; Ένας συμφοιτητής του; Τόσο πολύτιμος, ώστε να φοβάται μήπως δεν κατορθώσει να συγκρατήσει στη μνήμη του την ομορφιά του, το τόσο ποθητό πρόσωπο και το τόσο ποθητό σώμα του;

Μήπως, άραγε, αυτός ο ερασιτέχνης μάς φέρνει στον νου τον χριστιανό αγιογράφο, ο οποίος αρχίζει το έργο του με τον φόβο ότι δεν θα κατορθώσει να αποδώσει ένα τέλειο πρόσωπο… στον Θεό του; Κι όμως, φλεγόμενος και διψασμένος από αγάπη, κατορθώνει να το κάνει με τη δύναμη της ολοκληρωτικής του αγάπης: Υπάρχει ο τόνος πλήρως, ο ηδονιστικός…; Δεν μας θυμίζει, άραγε, αυτός ο στίχος τον θείο έρωτα του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη; Τον οποίο, άλλωστε, έχουμε ξανασυναντήσει στα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη;

Μια εικόνα, δηλαδή ένα πορτρέτο. Μετέφρασα με portret —όπως, άλλωστε, όλοι οι μεταφραστές του που έχω διαβάσει: Γάλλοι, Ιταλοί, Ισπανοί, Άγγλοι— τη λέξη εικόνα. Όμως η εικόνα, εδώ, λέει πάρα πολλά. Και πάνω απ’ όλα: εικόνα, με τη θρησκευτική σημασία της λέξης.

Πόσο ερωτευμένος πρέπει να ήταν ο νεαρός ποιητής στα είκοσι τρία του χρόνια, όταν συνάντησε, ίσως, τον πρώτο μεγάλο του έρωτα; Τόσο ερωτευμένος, ώστε σαράντα χρόνια αργότερα να θυμάται τον νεαρό φίλο του όπως ένας αγιογράφος θυμάται την πρώτη του αληθινή εικόνα.

Και ο διπλός συμβολισμός της λέξης δεν θα μπορούσε να είναι ισχυρότερος: η εικόνα ως μορφή του Θεού στη Γένεση 1,26 —κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν— αλλά και η εικόνα των Πατέρων της Εκκλησίας, οι οποίοι δημιούργησαν γύρω της μια ολόκληρη θεολογία. Την οποία ο ποιητής μας γνώριζε πολύ καλά.

Το ποίημα είναι πολύτιμο και επειδή, μέσα σ’ αυτό, βλέπουμε τον Καβάφη των 65 ετών να θυμάται τον Καβάφη των 23 ετών, πολύ πιο κοντά τότε στην Εκκλησία, από την οποία, με τον καιρό, επρόκειτο να απομακρυνθεί για να ακολουθήσει την ίδια του τη φύση.

Και εδώ συναντούμε ξανά ένα συγκλονιστικό παράδοξο: γι’ αυτόν, ο σαρκικός, οργασμικός έρωτας ενός άνδρα για έναν άλλον άνδρα είναι η ίδια αγάπη που αισθάνεται ένας πιστός για τον Κύριό του, τον Ιησού Χριστό. Λέω οργασμικός, επειδή πίσω από εκείνες τις εκπληρώσεις θα μπορούσαμε ίσως να διαβάσουμε και… οργασμούς. Και όχι συνηθισμένους, αλλά εκείνους μιας αγάπης βιωμένης με έναν σύντροφο… λεπτό και εκλεπτυσμένο — δηλαδή ευαίσθητο, ευγενικό, σπάνιο, πολύτιμο, κομψό, σοφιστικέ, με ύφος.

Συγκλονιστικό είναι επίσης το ενδεχόμενο αυτή η αγάπη του Καβάφη των είκοσι τριών ετών να μην καταναλώθηκε ποτέ, να μην έφτασε ποτέ στην εκπλήρωσή της. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό να την πόθησε τόσο πολύ και γι’ αυτό να την κράτησε εξίσου καθαρή μέσα του και ο Καβάφης των εξήντα πέντε ετών.

Portretul unui tânăr de douăzeci și trei de ani, făcut de prietenul său de aceeași vârstă, amator

I-a terminat portretul ieri la amiază. Acum
se uită la fiecare detaliu. L-a făcut cu o haină
gri, descheiată, un gri foarte închis; fără
jiletcă și cravată. Cu o cămașă
trandafirie; deschisă ca să se vadă și ceva
din frumusețea pieptului, a gâtului.
Fruntea, pe dreapta, i-o acoperă aproape
complet părul, părul lui frumos
(așa cum îi e pieptănătura pe care o preferă anul ăsta).
Mai e și tonul (care i-a reușit) pe deplin (tonul) hedonist
pe care a vrut să-l dea când i-a făcut ochii,
când i-a făcut buzele… Gura lui, buzele
făcute pentru împlinirea unui erotism ales.

***

Εικών εικοσιτριετούς νέου καμωμένη από φίλον του ομήλικα, ερασιτέχνην

Τελείωσε την εικόνα χθες μεσημέρι. Τώρα
λεπτομερώς την βλέπει. Τον έκαμε με γκρίζο
ρούχο ξεκουμπωμένο, γκρίζο βαθύ· χωρίς
γελέκι και κραβάτα. Μ’ ένα τριανταφυλλί
πουκάμισο· ανοιγμένο, για να φανεί και κάτι
από την εμορφιά του στήθους, του λαιμού.
Το μέτωπο δεξιά ολόκληρο σχεδόν
σκεπάζουν τα μαλλιά του, τα ωραία του μαλλιά
(ως είναι η χτενισιά που προτιμά εφέτος).
Υπάρχει ο τόνος πλήρως ο ηδονιστικός
που θέλησε να βάλει σαν έκανε τα μάτια,
σαν έκανε τα χείλη… Το στόμα του, τα χείλη
που για εκπληρώσεις είναι ερωτισμού εκλεκτού.

Επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδη. Τα Ποιήματα, Τ. Β’ 1919 – 1933, Ίκαρος 1963 /Αναγνωρισμένα

https://www.onassis.org/el/initiatives

***

NOTĂ: imaginile și traducerea textului meu în greacă aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Οι εικόνες και η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά δημιουργήθηκαν από το ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.

HRISOS/ΧΡΗΣΟΣ

AUTOR ȘI TRADUCĂTOR: ZENAIDA  ANAMARIA  LUCA-HAC

Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA  ANAMARIA  LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.