Un madrigal neterminat (îi lipsește primul catren, sunt de părere editorii A. Corsaro și G. Masi).
A fost scris pe o coală cu schițe pentru Capela Medicilor din Florența… undeva la începutul anilor ΄20, 1520.
Era trecut de 45 de ani.
Și foarte îndrăgostit… ca un copilandru… de un mentor? El, învățăcelul copleșit și răpit cu totul (ὁ ἐρώμενος) de un maestru și protector, nu neapărat mai în vârstă (ὁ ἐραστής)… după modelul inversat al erosului platonic? Un model în care cel iubit tânjește după cel ce-l iubește, vorbind limba lui Platon.
Nu cred că vom ști vreodată.
Un mentor căruia i se dăruiește cu totul.
Cu care discuta des, probabil, despre ideile lui Marsilio Ficino din De amore(mai târziu, El libro dell’amore, în italiană), comentariul lui la Banchetul, scris în 1469 … marele său maestru, care-l tradusese pe Platon în latină în 1469…
… sau despre ideile despre iubirea înălțătoare, poate Erosul ceresc (din discursul lui Pausanias) dar care și aprinde, mistuie și consumă – ch’i’ son sol legno, e tu se’ legno e foco – pe care desigur le auzise, de foarte tânăr, în cercul Medicilor, la curtea lui Lorenzo Magnificul sau mai târziu, cine știe, la întâlnirile de taină ale inițiaților florentini.
NOTĂ:
1. Am tradus Di te me veggo… (mă văd de la tine… care în românește nu înseamnă nimic) cu Mă văd întine… Oricum, di te poate însemna, la fel de bine și: sunt al tău, cu nuanța de genitiv al posesiei (vezi interpretarea editorilor: Vedo che sono tuo…).
2. Spezie este un latinism, species = aspect, înfățișare, dar și frumusețe (sugestia editorilor pe care o împărtășesc pe deplin).
3. Am tradus esser cu trăiesc, dat fiind că esser care, da, este verbul a fi, a exista, poate avea și sensul de a trăi, vezi sugestia editorilor: vivere.
Și, nu în ultimul rând, sugestia lui Hrisos: Ο δημιουργός ζητά να δημιουργηθεί ξανά, μέσα από τον έρωτα, adică: creatorul caută să se creeze, din nou, prin iubire.
FRAMMENTI E ABBOZZI 3 Di te me veggo e di lontan mi chiamo per appressarm’al ciel dond’io derivo, e per le spezie all’esca a te arrivo, come pesce per fil tirato all’amo. E perc’un cor fra dua fa picciol segno di vita, a te s’è dato ambo le parti; ond’io resto, tu ’l sai, quant’io son, poco. E perc’un’alma infra duo va ’l più degno, m’è forza, s’i’ voglio esser, sempre amarti; ch’i’ son sol legno, e tu se’ legno e foco.
***
FRAGMENTE ȘI CIORNE 3 Mă văd în tine și de departe eu mă chem (și mă îndemn aprins) de cer să mă apropii, de unde-(n lume) sunt venit, și atras de frumusețea ta, ca de o nadă, la tine ajung, momit, ca peștele ce-i tras de fir, într-un cârlig (fără scăpare prins). Și pentru că o inimă ce doi o-mpart e un prea mic semn de viață, ție ți-am dat-o toată, și partea ta și-a mea, (firesc); așa că eu rămân, și știi prea bine, atâta cât mai sunt, puțin sau mai deloc. Și pentru că un suflet ce-l împart doi merge la cel ce e mai demn, n-am de ales, de vreau să mai trăiesc: constrâns mereu să te iubesc; căci eu doar lemn sunt, iar tu ești lemn și foc.
Iată și o trimitere a editorilor:
MARSILIO FICINO EL LIBRO DELL’AMORE CAPITOLUL VI
Ce-i, până la urmă, frumusețea trupului?
Desigur, este un anumit fel de a se mișca al corpului, vivacitate și grație splendidă pe care le capătă odată ce coboară în el modelu-i divin. Iar această splendoare nu se coboară în materie dacă ea nu-i, mai întâi, pregătită cu desăvârșire s-o primească.
Farmecul, iarăși, nu se află în materie, ci în armonia atrăgătoare dintre lumini, umbre și linii. De aceea frumusețea se dovedește a fi atât de străină de materia trupului, încât nu i se comunică acestei materii dacă materia nu-i prevăzută cu cele trei calități netrupești despre care am vorbit (ordinea, măsura și farmecul). Iar aceste trei calități necorporale pe care trebuie să le aibă un trup pregătit să primească frumusețea se întemeiază pe îmbinarea cea mai potrivită a patru elemente, încât corpul nostru să fie foarte asemănător cerului…
Astfel, splendoarea celestă foarte ușor va apărea în trupul care seamănă cerului… iar frumusețea se dovedește a fi o anume grație plină de viață și spirituală, de care, prin raza divină, mai întâi se pătrund îngerii, apoi sufletele oamenilor și, după ele, chipurile și glasurile trupurilor; iar această grație, prin mijlocirea rațiunii și a vederii și a auzului mișcă și desfată sufletul nostru și, desfătându-l, ni-l răpește și, răpindu-l, ni-l aprinde cu văpaia unei iubiri arzătoare (înfocate, ca să păstrăm imaginea din ultimul vers: iar tu ești lemn și foc – n..n.).
***
Finalmente che cosa è la bellezza del corpo? Certamente è uno certo acto, vivacità e gratia risplendente nel corpo per lo influxo della sua idea. Questo splendore non discende nella materia, s’ella non è prima aptissimamente preparata. (…)
Collochiamo ancora la spetie non nella materia, ma nella gioconda concordia di lumi, ombre e linee. Per questa ragione si mostra la bellezza essere dalla materia corporale tanto discosta (străină, depărtată), che non si comunica a essa materia se non è disposta con quelle tre preparationi incorporali, le quali narrate abbiamo (ordine, modo e spetie). El fondamento di queste tre preparationi è la temperata complexione de’ quattro elementi, in modo ch’el corpo nostro sia molto simile al cielo… (…)
Così el celeste splendore facilmente apparirà nel corpo simile al cielo. (…) la bellezza essere una certa gratia vivac’e spiritale, la quale, per razzo divino, prima s’infonde negli angeli, poi negli animi degli huomini, dopo questi nelle figure e voci corporali; e questa gratia per mezzo della ragione e del vedere e dello udire muove e dilecta l’animo nostro, e nel dilectare rapisce, e nel rapire d’ardente amore infiamma./El libro dell’amore, Marsilio Ficino http://www.bibliotecaitaliana.it/testo/bibit000182#bi_f
BIBLIOGRAFIE
Michelangelo Buonarroti, Rime e lettere (Antonio Corsaro, Giorgio Masi) 2020.
NOTĂ 2: Imaginile aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos.
AUTOR ȘI TRADUCĂTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Plaka. Cel mai vechi cartier din Atena. Și din Europa. Orașul vechi de la poalele Acropolei, stânca sacră a Atenei, unde se mai vede și azi Teatrul lui Dionisos. Aproape de Agora lui Socrate.
Un cartier cu case boierești (arhondika) în stil neoclasic de la sfârșitul secolului al XIX-lea și începutul secolului XX, cu taverne/terase pitorești așezate pe scări lungi de piatră, întotdeauna pline de lume bună.
Piața Lisicrate nr. 1.
Terasa Diogene.
Chiar în fața Monumentului lui Lisicrate, un mic sit arheologic.
Nu mai știu cum am ajuns acolo. Probabil veneam de la Muzeul Acropolei. Mi-era foame și foarte sete.
Am trecut pe lângă terasă și am văzut că era plină de turiști… eleganți, arătând grozav, și mi-am zis: aici sigur gătesc bine…
Între timp, m-am convins că la Diogene se mănâncă cel mai bine.
Copaci cu coroane mari, umbroși. Răcoare. O mică Grădină a Edenului. Lumina filtrată de frunze îl face să pară o acuarelă vie.
M-am oprit. I-am privit ușor neîncrezătoare și am urcat micul pasaj pavat cu dale de piatră veche, cine mai știe din ce secol, spre terasă. Eram ușor speriată. Fragilă. Și, evident, dădusem peste un loc vrăjit.
S-au apropiat un ospătar în cămașă albă, impecabilă, cu un șorț de pânză groasă, maro, cu buzunare largi, și un domn despre care aveam să aflu că treaba lui este să se asigure că lumea se simte bine la Diogene. Era Kostas. Iar ospătarul? Nikos.
M-au făcut să simt că ajunsesem… acasă. Priviri calde, afectuoase care spuneau, fără cuvinte: te-am așteptat, de când te așteptam. În sfârșit, ai venit. Ești acasă.
Asta se întâmpla anul trecut, în septembrie. Ne-am împrietenit. Anul ăsta, din nou septembrie, din nou Diogene. Chemarea, vraja locului.
Am închiriat un apartament chiar vizavi de terasă. Shelley nr. 5. Două săptămâni de terapie și de vindecare. Nikos. Ospătarul cel mai modest din lume, cel mai devotat din lume. Un devot. Un terapeut. Voce caldă, tandră, învăluitoare. Ar fi putut fi profesor. Are un dar natural de a vorbi simplu și de a se face înțeles chiar și din inflexiunile vocii. Copiii l-ar fi adorat. A ales să servească la Diogene. Prezența lui repară și vindecă.
Să fie spiritul locului? Localul (restaurant și cafenea de o eleganță perfectă, austeră) a apărut acum 30 de ani. Dar locul unde se află are o istorie care poate explica de ce oamenii lui Diogene sunt speciali.
De ce, aici, cafeaua grecească este cea mai bună din lume.
De ce vinurile sunt aristocratice, fine și-ți îmbată până la extaz spiritul, nu mintea, iar mâncarea pare venită din cuhniile mănăstirești și boierești.
De ce Nikos pare să fie întruchiparea diaconilor care serveau la mese la agapele primilor creștini.
De ce, la Diogene, ospitalitatea pare un act de iubire.
Domnul Kostas…
Nikos, două fotografii aproape furate…
Mănăstirea capucinilor franciscani.
Am început să caut și am aflat că a existat în Piața Lisicrate de azi o mănăstire a iezuiților francezi care, înainte de a părăsi Atena, în 1658, ca să se stabilească în Halkida, capitala Eubeii, au lăsat-o fraților lor capucini.
Am mai aflat că, unsprezece ani mai târziu, starețul mănăstirii, Simion, a cumpărat terenul vecin pe care se afla și se mai află și azi Monumentul lui Lisicrate, pe care l-a… încorporat și l-a transformat în paraclis și, mai târziu, în bibliotecă.
Cât despre mănăstire, călătorii și pelerinii pe care i-a găzduit povesteau că monahii francezi aveau cea mai frumoasă grădină din Atena, răcoroasă și plină de plante și fructe exotice. Un mic paradis.
Poate de aceea și Diogene este astăzi o terasă plină de verdeață din care nu te mai înduri să pleci.
Și mai e și sosul de roșii! Da, merele de aur (pomi d’oro) din Lumea Nouă!
Părintele superior, Francisc (Φραγκίσκος) a rămas în istorie ca unul care a plantat, pentru prima dată în Atena, în minunata grădină a capucinilor, roșii. Era în 1818.
La început erau doar frumoase plante exotice. Apoi bune pentru dulceață și doar mai târziu bune pentru sosul de roșii.
Și încă ceva. Mănăstirea i-a găzduit, printre alți vizitatori iluștri, pe Chateaubriand și pe Lord Byron (1810-1811) care aici a scris The Curse of Minerva (Athens: Capuchin Convent, March 17, 1811).
Din păcate, mănăstirea a ars din temelii la Revoluția din 1821 (sau, după alte surse în timpul Asediului Acropolei, 1826–1827).
Dar, din fericire, Monumentul lui Lisicrate a scăpat ca prin minune, ca să ajungă ceva mai târziu… fânar.
Se pare, totuși, că spiritul lui Hristos a rămas să vegheze și să binecuvânteze micul său Rai din piața Lisicrate, Diogene, restaurantul emblematic din cartierul de la poalele Acropolei unde, cum spuneam, ospitalitatea a devenit un act de iubire.
Monumentul lui Lisicrate.
Am vorbit despre mănăstire pentru că, pentru mine, duhurile călugărilor francezi se mai poartă și azi peste mesele de la Diogene. Poate chiar se așează la masă cu noi și sunt ghizii oamenilor care ne servesc.
Dar Diogene se află, deloc întâmplător, în piața Lisicrate. Piață care și-a luat numele de la unul din choregii atenieni, pe numele lui Lisicrate. Astăzi l-am numi sponsor.
Acest Lisicrate a câștigat un trepied de bronz. Un fel de Oscar. De ce? A sponsorizat corul de băieți care a luat locul I la concursul de ditiramb la Dionisiile urbane din 335-334 î. Hr. (așa cum scrie pe inscripția dedicatorie gravată pe arhitravă).
Și, cum era obiceiul, i-a făcut un monument, ca o coloană, în vârful căruia l-a așezat. Din păcate, trepiedul s-a pierdut. Dar monumentul există și astăzi.
Pe strada care, pe vremea lui Lisicrate, se numea… a Trepiedelor (Odos Tripodon/Oδός Τριπόδων). Cea mai veche stradă din Europa, cea mai populară din vechea Atenă, din cel mai vechi cartier din Europa, Plaka.
De ce strada Trepiedelor? Pentru că, așa cum ne arată bazele rămase de la alte patru asemenea monumente ale învingătorilor la concursurile de tragedie, era o stradă a Trepiedelor. A Oscarurilor de atunci.
O stradă care arăta probabil ca o stoa, lungă de aproape 800 de metri, care începea de la Pritaneul din Agora (Pausanias, Descrierea Greciei 1,20,1) și se termina la teatrul lui Dionisos.
O promenadă cu monumente ale choregilor de-o parte și de alta. O Hollywood Walk of fame, să zicem. Sau, mai degrabă, AleeaCelebrităților din vechea Atenă.
Cu timpul, Monumentul lui Lisicrate devine „Lampa lui Demostene” (așa apare pentru prima dată într-un manuscris al unui călător grec de la 1460, numit „Anonimul din Viena,” descoperit în Biblioteca din Viena), iar „Lampa lui Demostene” devine în secolul XIX „Lampa lui Diogene” (το Φανάρι του Διογένη).
Și nu m-ar mira, aflându-vă la Diogene, să zăriți plimbându-se zâmbitoare și atotfericite, printre mese, umbrele choregilor atenieni.
Răpirea lui Dionisos.
Cum e și firesc, monumentele acestor choregi erau dedicate zeului Dionisos, în cinstea căruia se țineau concursurile de tragedie/teatru, la sărbătorile lui, Dionisiile din Atena.
Iar Lisicrate a pus ca pe friza monumentului său să fie reprezentată istoria răpirii zeului, în propria sa variantă a mitului. Mit care spune că niște pirați tirenieni au văzut, probabil într-o dimineață de vară, pe o plajă, un tânăr de o frumusețe nemaivăzută și l-au răpit, crezând că era vreun prinț pentru care aveau să ceară o recompensă grozavă.
Numai că, tânărul era chiar Dionisos. Timonierul i-a prevenit și a încercat să-i oprească. Degeaba. Pedeapsa? Zeul a făcut ca din catargul corăbiei să răsară viță de vie încărcată cu ciorchini de struguri și iederă cu flori, corabia să se umple de vin (Homer, Imnul7 către Dionisos) (și muzici dionisiace să răsune în văzduh – cel puțin așa îmi închipui eu), iar el însuși să urmărească scena, așezat, cu o panteră alături, în timp ce satirii săi îi prefac pe pirați în delfini (varianta lui Lisicrate).
Poate de aceea, uneori, seara, când pe mese la Diogene se aprind delicatele lămpi, lumea se însuflețește brusc, se aud râsete și parcă se aud și muzici de nicăieri, semn că zeul ospețelor, el însuși trece ușor, nevăzut, printre meseni.
Diogene… Pentru mine nu-i o simplă terasă… ci un loc unde mănânci și bei, fără să știi, poate cu umbrele oamenilor de teatru din vechea Atenă, ale capucinilor francezi, cu umbra lui Byron sau iei parte la un ospăț dionisiac.
Și încă ceva: scările care te duc la Anafiotika, micul cartier al meșterilor zidari din Anafi, încep de la terasa cafenelei Diogene.
Scara care duce de la Diogene spre… Anafiotika
Urmează continuarea…
ΠΛΑΚΑ (Ι) – ΠΛΑΤΕΙΑ ΛΥΣΙΚΡΑΤΟΥΣ. Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΦΟΣΙΩΜΕΝΟΣ ΣΕΡΒΙΤΟΡΟΣ ΤΟΥ
Ο Διογένης και ο Νίκος
Πλάκα. Η παλαιότερη συνοικία της Αθήνας. Και της Ευρώπης. Η Παλιά Πόλη στους πρόποδες της Ακρόπολης, του ιερού βράχου της Αθήνας, όπου διακρίνεται ακόμη και σήμερα το Θέατρο του Διονύσου. Κοντά στην Αγορά του Σωκράτη.
Μια συνοικία με αρχοντικά νεοκλασικού ρυθμού, χτισμένα στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, με γραφικές ταβέρνες και υπαίθρια καθιστικά απλωμένα πάνω σε μακριές πέτρινες σκάλες, πάντα γεμάτα από εκλεκτό κόσμο.
Πλατεία Λυσικράτους 1.
Η ταράτσα του Διογένη.
Ακριβώς απέναντι από το Μνημείο του Λυσικράτη, έναν μικρό αρχαιολογικό χώρο.
Δεν θυμάμαι πια πώς βρέθηκα εκεί. Μάλλον ερχόμουν από το Μουσείο της Ακρόπολης. Πεινούσα και διψούσα πολύ.
Περνώντας μπροστά από την ταράτσα, είδα πως ήταν γεμάτη τουρίστες… καλοντυμένους, κομψούς, περιποιημένους, και σκέφτηκα: εδώ σίγουρα θα μαγειρεύουν καλά…
Στο μεταξύ, πείστηκα ότι στον Διογένη τρως καλύτερα απ’ οπουδήποτε αλλού.
Δέντρα με μεγάλες, πυκνές φυλλωσιές. Σκιά. Δροσιά. Ένας μικρός Κήπος της Εδέμ. Το φως, φιλτραρισμένο μέσα από τα φύλλα, κάνει τον χώρο να μοιάζει με ζωντανή υδατογραφία.
Στάθηκα. Τους κοίταξα κάπως δύσπιστα και ανέβηκα το μικρό πέρασμα, στρωμένο με παλιές πέτρινες πλάκες, ποιος ξέρει από ποιον αιώνα, που οδηγούσε στην ταράτσα. Ήμουν λίγο φοβισμένη. Ευάλωτη. Ήταν ολοφάνερο πως είχα πέσει πάνω σ’ έναν μαγεμένο τόπο.
Με πλησίασαν ένας σερβιτόρος με άψογο λευκό πουκάμισο και μια καφετιά ποδιά από χοντρό ύφασμα, με μεγάλες τσέπες, κι ένας κύριος για τον οποίο θα μάθαινα αργότερα πως δουλειά του ήταν να φροντίζει να περνούν όλοι καλά στον Διογένη.
Ήταν ο Κώστας.
Και ο σερβιτόρος;
Ο Νίκος.
Με έκαναν να νιώσω πως είχα φτάσει… στο σπίτι μου.
Ζεστά, γεμάτα στοργή βλέμματα που έλεγαν, χωρίς λόγια: «Σε περιμέναμε, πόσο καιρό σε περιμέναμε! Επιτέλους ήρθες. Είσαι στο σπίτι σου».
Αυτό συνέβη πέρυσι, τον Σεπτέμβριο. Γίναμε φίλοι.
Φέτος, πάλι Σεπτέμβριος, πάλι Διογένης. Το κάλεσμα, η μαγεία του τόπου.
Νοίκιασα ένα διαμέρισμα ακριβώς απέναντι από την ταράτσα. Οδός Σέλλεϋ 5.
Δύο εβδομάδες θεραπείας και ίασης.
Ο Νίκος.
Ο πιο ταπεινός σερβιτόρος του κόσμου, ο πιο αφοσιωμένος του κόσμου.
Ένας άνθρωπος της προσφοράς. Ένας θεραπευτής.
Φωνή ζεστή, τρυφερή, που σε τυλίγει σαν χάδι.
Θα μπορούσε να είναι δάσκαλος. Έχει το φυσικό χάρισμα να μιλά απλά και να γίνεται κατανοητός ακόμη και μέσα από τις αποχρώσεις της φωνής του. Τα παιδιά θα τον λάτρευαν.
Επέλεξε να υπηρετεί στον Διογένη.
Η παρουσία του επουλώνει πληγές και θεραπεύει.
Να είναι άραγε το πνεύμα του τόπου;
Το μαγαζί — εστιατόριο και καφέ απαράμιλλης, λιτής κομψότητας — άνοιξε πριν από τριάντα χρόνια. Όμως ο τόπος όπου βρίσκεται έχει μια ιστορία που ίσως εξηγεί γιατί οι άνθρωποι του Διογένη είναι τόσο ξεχωριστοί.
Γιατί εδώ ο ελληνικός καφές είναι ο καλύτερος στον κόσμο.
Γιατί τα κρασιά είναι αριστοκρατικά, εκλεπτυσμένα, και μεθούν μέχρι έκστασης το πνεύμα σου, όχι το μυαλό σου, ενώ το φαγητό μοιάζει να έρχεται από τις κουζίνες παλιών μοναστηριών και αρχοντικών.
Γιατί ο Νίκος μοιάζει να είναι η ενσάρκωση των διακόνων που υπηρετούσαν στα τραπέζια, στις αγάπες των πρώτων χριστιανών.
Γιατί στον Διογένη η φιλοξενία μοιάζει με πράξη αγάπης.
Σπανακόπιτα του Διογένη…
Το μοναστήρι των Φραγκισκανών Καπουτσίνων
Άρχισα να ψάχνω και έμαθα ότι στη σημερινή πλατεία Λυσικράτους υπήρχε ένα μοναστήρι Γάλλων Ιησουιτών, οι οποίοι, πριν εγκαταλείψουν την Αθήνα το 1658 για να εγκατασταθούν στη Χαλκίδα, την πρωτεύουσα της Εύβοιας, το παραχώρησαν στους αδελφούς τους Καπουτσίνους.
Έμαθα ακόμη ότι, έντεκα χρόνια αργότερα, ο ηγούμενος της μονής, ο Συμεών, αγόρασε το γειτονικό οικόπεδο, όπου βρισκόταν — και εξακολουθεί να βρίσκεται — το Μνημείο του Λυσικράτη. Το ενσωμάτωσε στη μονή και το μετέτρεψε σε παρεκκλήσι και, αργότερα, σε βιβλιοθήκη.
Όσο για το μοναστήρι, οι ταξιδιώτες και οι προσκυνητές που είχε φιλοξενήσει διηγούνταν πως οι Γάλλοι μοναχοί διέθεταν τον ωραιότερο κήπο της Αθήνας, δροσερό, γεμάτο εξωτικά φυτά και φρούτα.
Έναν μικρό παράδεισο.
Ίσως γι’ αυτό και ο Διογένης είναι σήμερα μια ταράτσα πνιγμένη στο πράσινο, απ’ όπου δεν σου κάνει καρδιά να φύγεις.
Και υπάρχει και η σάλτσα ντομάτας!
Ναι, τα χρυσά μήλα (pomi d’oro) του Νέου Κόσμου!
Ο πατέρας Φραγκίσκος, ηγούμενος της μονής, έμεινε στην ιστορία ως ο άνθρωπος που φύτεψε για πρώτη φορά στην Αθήνα ντομάτες, στον υπέροχο κήπο των Καπουτσίνων.
Ήταν το 1818.
Στην αρχή ήταν απλώς όμορφα εξωτικά φυτά. Αργότερα έγιναν κατάλληλα για γλυκό και μόνο πολύ αργότερα για σάλτσα ντομάτας.
Και κάτι ακόμη.
Το μοναστήρι φιλοξένησε, ανάμεσα σε άλλους επιφανείς επισκέπτες, τον Σατωβριάνδο και τον Λόρδο Βύρωνα (1810–1811), ο οποίος έγραψε εδώ το The Curse of Minerva — «Η Κατάρα της Αθηνάς» (Athens: Capuchin Convent, March 17, 1811).
Δυστυχώς, το μοναστήρι καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά κατά την Επανάσταση του 1821 ή, σύμφωνα με άλλες πηγές, κατά την πολιορκία της Ακρόπολης, το 1826–1827.
Ευτυχώς, όμως, το Μνημείο του Λυσικράτη σώθηκε σαν από θαύμα, για να καταλήξει λίγο αργότερα… αποθήκη σανού!
Φαίνεται, ωστόσο, πως το πνεύμα του Χριστού έμεινε εκεί, να αγρυπνά και να ευλογεί τον μικρό του Παράδεισο στην πλατεία Λυσικράτους: τον Διογένη, το εμβληματικό εστιατόριο της συνοικίας στους πρόποδες της Ακρόπολης, όπου, όπως είπαμε, η φιλοξενία έγινε πράξη αγάπης.
Το Χορηγικό Μνημείο του Λυσικράτη (Φανάρι του Διογένη), το οποίο λειτουργούσε ως βιβλιοθήκη της μονής των Καπουτσίνων. Πρωτότυπος τίτλος Monument of Lysicrates. Χρονολογία έκδοσης 1819 Έκδοση DODWELL, Edward. A classical and topographical tour through Greece, during the years 1801, 1805, and 1806, τομ. Ι, Λονδίνο, Rodwell and Martin, 1819.
Nikoς și colegul lui, Aris/Ο Νίκος και ο συνάδελφος του, ο Άρης
Το Μνημείο του Λυσικράτη
Μίλησα για το μοναστήρι γιατί, για μένα, τα πνεύματα των Γάλλων μοναχών εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να περιδιαβαίνουν ανάμεσα στα τραπέζια του Διογένη. Ίσως μάλιστα κάθονται μαζί μας στο τραπέζι και καθοδηγούν τους ανθρώπους που μας σερβίρουν.
Όμως ο Διογένης βρίσκεται, όχι τυχαία, στην πλατεία Λυσικράτους.
Μια πλατεία που πήρε το όνομά της από έναν από τους Αθηναίους χορηγούς, τον Λυσικράτη.
Σήμερα θα τον λέγαμε σπόνσορα.
Αυτός ο Λυσικράτης κέρδισε έναν χάλκινο τρίποδα. Κάτι σαν Όσκαρ.
Γιατί;
Είχε χρηματοδοτήσει τον χορό των αγοριών που κέρδισε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό διθυράμβου στα Μεγάλα Διονύσια του 335–334 π.Χ., όπως αναφέρει η αναθηματική επιγραφή που είναι χαραγμένη στο επιστύλιο.
Και, όπως συνηθιζόταν, κατασκεύασε γι’ αυτόν ένα μνημείο, σαν κίονα, στην κορυφή του οποίου τοποθέτησε τον τρίποδα.
Δυστυχώς, ο τρίποδας χάθηκε.
Το μνημείο όμως σώζεται μέχρι σήμερα.
Στον δρόμο που την εποχή του Λυσικράτη ονομαζόταν… οδός Τριπόδων.
Ο αρχαιότερος δρόμος της Ευρώπης, ο πιο πολυσύχναστος της αρχαίας Αθήνας, στην αρχαιότερη συνοικία της Ευρώπης, την Πλάκα.
Γιατί οδός Τριπόδων;
Επειδή, όπως μαρτυρούν τα θεμέλια που σώζονται από άλλα τέσσερα παρόμοια μνημεία νικητών των θεατρικών αγώνων, ήταν ένας δρόμος γεμάτος τρίποδες.
Τα Όσκαρ της εποχής!
Ένας δρόμος που έμοιαζε ίσως με μακριά στοά, μήκους σχεδόν οκτακοσίων μέτρων, ο οποίος ξεκινούσε από το Πρυτανείο, στην Αγορά (Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 1.20.1), και κατέληγε στο Θέατρο του Διονύσου.
Ένας περίπατος ανάμεσα στα μνημεία των χορηγών, που υψώνονταν δεξιά κι αριστερά.
Κάτι σαν το Hollywood Walk of Fame, ας πούμε.
Ή, καλύτερα, η Λεωφόρος των Διασημοτήτων της αρχαίας Αθήνας!
Με τον καιρό, το Μνημείο του Λυσικράτη έγινε γνωστό ως «Φανάρι του Δημοσθένη» — ονομασία που εμφανίζεται για πρώτη φορά σε χειρόγραφο Έλληνα περιηγητή του 1460, γνωστού ως «Ανώνυμος της Βιέννης», το οποίο ανακαλύφθηκε σε βιβλιοθήκη της Βιέννης.
Και τον 19ο αιώνα το «Φανάρι του Δημοσθένη» έγινε «Φανάρι του Διογένη».
Και δεν θα μου φαινόταν καθόλου παράξενο αν, καθισμένοι στον Διογένη, βλέπατε κάποια στιγμή να περιφέρονται ανάμεσα στα τραπέζια, χαμογελαστές και πανευτυχείς, οι σκιές των Αθηναίων χορηγών.
Το Μνημείο του Λυσικράτη, 1868
Η αρπαγή του Διονύσου
Όπως είναι φυσικό, τα μνημεία αυτών των χορηγών ήταν αφιερωμένα στον θεό Διόνυσο, προς τιμήν του οποίου διοργανώνονταν οι θεατρικοί αγώνες, στις μεγάλες γιορτές του, τα Διονύσια της Αθήνας.
Ο Λυσικράτης επέλεξε να απεικονίσει στη ζωφόρο του μνημείου του την ιστορία της αρπαγής του θεού, σε μια δική του εκδοχή του μύθου.
Ο μύθος διηγείται πως κάποιοι Τυρρηνοί πειρατές είδαν, ίσως ένα καλοκαιρινό πρωινό, σε μια παραλία, έναν νέο ασύλληπτης ομορφιάς και τον άρπαξαν, πιστεύοντας πως ήταν κάποιος πρίγκιπας για τον οποίο θα μπορούσαν να ζητήσουν πλουσιοπάροχα λύτρα.
Μόνο που ο νέος ήταν ο ίδιος ο Διόνυσος.
Ο κυβερνήτης του πλοίου τους προειδοποίησε και προσπάθησε να τους εμποδίσει.
Μάταια.
Η τιμωρία;
Ο θεός έκανε να ξεφυτρώσουν από το κατάρτι του καραβιού κλήμα γεμάτο τσαμπιά και κισσός και το πλοίο να πλημμυρίσει κρασί (Όμηρος, Ομηρικός Ύμνος 7, Εἰς Διόνυσον).
Και να αντηχήσουν στον αέρα διονυσιακές μουσικές — τουλάχιστον έτσι το φαντάζομαι εγώ.
Ο ίδιος, καθισμένος, με έναν πάνθηρα στο πλευρό του, παρακολουθεί τη σκηνή, ενώ οι σάτυροί του μεταμορφώνουν τους πειρατές σε δελφίνια — αυτή είναι η εκδοχή του Λυσικράτη.
Ίσως γι’ αυτό, μερικές φορές, το βράδυ, όταν ανάβουν πάνω στα τραπέζια του Διογένη τα λεπτεπίλεπτα φωτιστικά, ο κόσμος ζωντανεύει ξαφνικά, ακούγονται γέλια και μοιάζει να αντηχούν μουσικές από το πουθενά.
Σημάδι πως ο θεός των συμποσίων περνά κι ο ίδιος ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες, αθόρυβα, αόρατος.
Ο Διογένης…
Για μένα δεν είναι απλώς μια ταράτσα με τραπέζια…
Είναι ένας τόπος όπου τρως και πίνεις, χωρίς να ξέρεις ότι ίσως συντρώγεις με τις σκιές των ανθρώπων του θεάτρου της αρχαίας Αθήνας, των Γάλλων Καπουτσίνων, με τη σκιά του Βύρωνα, ή ότι παίρνεις μέρος σ’ ένα διονυσιακό συμπόσιο.
Και κάτι ακόμη: οι σκάλες που οδηγούν στα Αναφιώτικα, τη μικρή συνοικία των μαστόρων από την Ανάφη, ξεκινούν από την ταράτσα του καφέ Διογένης.
Ακολουθεί συνέχεια…
PLAKA (I) – LYSICRATES SQUARE. DIOGENES AND HIS DEVOTED WAITER
Diogenes and Nikos
Plaka. The oldest neighbourhood in Athens. And in Europe. The Old Town at the foot of the Acropolis, Athens’ sacred rock, where the Theatre of Dionysus can still be seen today. Not far from Socrates’ Agora.
A neighbourhood of grand neoclassical mansions (archontika), built in the late nineteenth and early twentieth centuries, with picturesque tavernas and outdoor terraces arranged along long flights of stone steps, always bustling with elegant visitors.
No. 1, Lysicrates Square.
The terrace of Diogenes.
Right opposite the Monument of Lysicrates, a small archaeological site.
I no longer remember how I found my way there. I was probably coming from the Acropolis Museum. I was hungry and terribly thirsty.
I walked past the terrace and saw that it was full of tourists… elegant, beautifully dressed, looking splendid. And I thought to myself: the food must be good here…
Since then, I have become convinced that nowhere serves better food than Diogenes.
Trees with great, spreading crowns. Deep shade. Coolness. A little Garden of Eden. The light filtering through the leaves makes the whole place look like a living watercolour.
I stopped. I looked at them with a touch of suspicion and climbed the little passageway paved with ancient stone slabs — who knows how many centuries old — leading up to the terrace. I was slightly frightened. Vulnerable.
Clearly, I had stumbled upon an enchanted place.
A waiter approached, wearing an immaculate white shirt and a brown apron of thick fabric, with large pockets. Beside him was a gentleman whose job, as I would later discover, was to make sure that everyone at Diogenes felt welcome and comfortable.
He was Kostas.
And the waiter?
Nikos.
They made me feel as though I had finally come… home.
Warm, affectionate glances that seemed to say, without a word: We have been waiting for you. How long we have been waiting! At last, you are here. You are home.
That was last September. We became friends.
This year, September again. Diogenes again. The call, the enchantment of the place.
I rented an apartment directly opposite the terrace. No. 5, Shelley Street.
Two weeks of therapy and healing.
Nikos.
The most unassuming waiter in the world. The most devoted in the world.
A man of devotion. A healer.
A warm, tender, enveloping voice.
He could have been a teacher. He has a natural gift for speaking simply and making himself understood through the very inflections of his voice. Children would have adored him.
He chose to serve at Diogenes.
His presence mends and heals.
Could it be the spirit of the place?
The establishment — a restaurant and café of perfect, understated elegance — opened thirty years ago. But the place where it stands has a history that might explain why the people of Diogenes are so special.
Why Greek coffee tastes better here than anywhere else in the world.
Why the wines are aristocratic, refined, and intoxicate the spirit to the point of ecstasy, rather than clouding the mind; why the food seems to have come straight from the kitchens of old monasteries and noble households.
Why Nikos seems the very embodiment of the deacons who served at the tables during the agape feasts of the early Christians.
Why, at Diogenes, hospitality seems to be an act of love.
The Monastery of the Franciscan Capuchins
I began to investigate and discovered that a monastery belonging to French Jesuits once stood on the site of what is now Lysicrates Square. In 1658, before leaving Athens to settle in Chalkida, the capital of Euboea, the Jesuits entrusted the monastery to their Capuchin brethren.
I also learned that eleven years later, the monastery’s superior, Father Simeon, purchased the neighbouring plot of land on which the Monument of Lysicrates stood — and still stands today. He incorporated it into the monastery, converting it first into a chapel and later into a library.
As for the monastery itself, the travellers and pilgrims who stayed there described the French monks as possessing the most beautiful garden in Athens, cool and lush with exotic plants and fruits.
A little paradise.
Perhaps that is why Diogenes, too, is now a terrace overflowing with greenery, a place you can hardly bring yourself to leave.
And then there is the tomato sauce!
Yes, the golden apples — pomi d’oro — of the New World!
Father Francis (Φραγκίσκος), the monastery’s superior, went down in history as the man who first planted tomatoes in Athens, in the Capuchins’ magnificent garden.
The year was 1818.
At first, they were merely beautiful exotic plants. Later, they were considered suitable for preserves, and only much later for tomato sauce.
And one more thing.
Among its distinguished guests, the monastery welcomed Chateaubriand and Lord Byron, who stayed there in 1810–1811 and wrote The Curse of Minerva within its walls (Athens: Capuchin Convent, March 17, 1811).
Sadly, the monastery was destroyed by fire during the Greek War of Independence in 1821 — or, according to other sources, during the Siege of the Acropolis in 1826–1827.
Fortunately, however, the Monument of Lysicrates survived, almost miraculously, only to become, somewhat later… a hayloft!
And yet, it seems that the spirit of Christ remained there, watching over and blessing His little paradise in Lysicrates Square: Diogenes, the emblematic restaurant in the neighbourhood at the foot of the Acropolis, where, as I have said, hospitality has become an act of love.
The Monument of Lysicrates
I have spoken of the monastery because, to me, the spirits of the French monks still wander among the tables at Diogenes.
Perhaps they even sit down to dine with us, quietly guiding the people who serve us.
But Diogenes stands, not without significance, in Lysicrates Square.
The square takes its name from one of the ancient Athenian choregoi, a man named Lysicrates.
Today, we would call him a sponsor.
This Lysicrates won a bronze tripod.
Something like an Oscar.
Why?
Because he had sponsored the boys’ chorus that won first prize in the dithyrambic competition at the City Dionysia of 335/334 BC, as recorded in the dedicatory inscription carved on the monument’s architrave.
And, as was customary, he commissioned a monument resembling a column, placing the tripod at its summit.
Sadly, the tripod has disappeared.
But the monument survives to this day.
It stands on the street which, in Lysicrates’ time, was known as the Street of the Tripods (Odos Tripodon — Οδός Τριπόδων).
The oldest street in Europe, the most fashionable thoroughfare of ancient Athens, in Europe’s oldest neighbourhood, Plaka.
Why the Street of the Tripods?
Because, as the surviving bases of four other such monuments to victors in the dramatic competitions show us, this was a street lined with tripods.
The Oscars of the ancient world!
A street that probably resembled a long stoa, stretching for almost 800 metres, beginning at the Prytaneion near the Agora (Pausanias, Description of Greece, 1.20.1) and ending at the Theatre of Dionysus.
A promenade with monuments to the choregoi rising on either side.
A kind of Hollywood Walk of Fame, one might say.
Or rather, the Avenue of Celebrities of ancient Athens!
In time, the Monument of Lysicrates became known as the “Lantern of Demosthenes” — a name first recorded in a manuscript by a Greek traveller from around 1460, known as the “Anonymous of Vienna”, discovered in a Viennese library.
And in the nineteenth century, the “Lantern of Demosthenes” became the “Lantern of Diogenes” (το Φανάρι του Διογένη).
And I would not be at all surprised if, while sitting at Diogenes, you caught sight of the shadows of those ancient Athenian choregoi, wandering among the tables, smiling and blissfully happy.
Lanterna di Demostene,1820, POMARDI, Simone. Viaggio nella Grecia fatto da Simone Pomardi negli anni 1804, 1805, e 1806. Arrichito di tavole in rame, τ. Roma, Vincenzo Poggioli, 1820.
Le Couvent des Capucins d’Athènes au XVIIIe siècle, (Gravure de Leroi), 1932, PUAUX, René. Grèce, Terre aimée des Dieux, Paris [G. de Maleherbe], MCMXXXII [=1932].
The Abduction of Dionysus
Naturally, the monuments erected by these choregoi were dedicated to the god Dionysus, in whose honour the dramatic competitions were held during his great festivals, the Dionysia of Athens.
Lysicrates chose to have the story of the god’s abduction depicted on the frieze of his monument, in his own version of the myth.
The story tells of a group of Tyrrhenian pirates who, perhaps one summer morning, caught sight of an extraordinarily beautiful young man on a beach and abducted him, believing him to be a prince for whom they could demand a magnificent ransom.
Except that the young man was Dionysus himself.
The helmsman warned the pirates and tried to stop them.
In vain.
The punishment?
The god caused vines and ivy to spring from the ship’s mast, and the vessel to fill with wine (Homeric Hymn 7, To Dionysus).
And Dionysian music to ring out through the air — or at least that is how I imagine it.
Meanwhile, the god himself sits watching the scene, with a panther beside him, while his satyrs transform the pirates into dolphins — the version depicted on Lysicrates’ monument.
Perhaps that is why, sometimes, in the evening, when the delicate lamps on the tables at Diogenes are lit, the whole place suddenly comes alive.
Laughter rings out, and one can almost hear music drifting from nowhere.
A sign that the god of feasting himself is passing gently, unseen, among the diners.
Diogenes…
To me, it is not simply a restaurant terrace…
It is a place where you eat and drink, perhaps without even realising that you are sharing your meal with the shadows of the theatre-makers of ancient Athens, with those of the French Capuchins, with Byron’s shadow — or that you are taking part in a Dionysian banquet.
And one last thing: the steps leading to Anafiotika, the tiny neighbourhood founded by stonemasons from the island of Anafi, begin beside the terrace of Diogenes Café.
To be continued…
BIBLIOGRAFIE
Άρτεμις Σκουμπουρδή, Μοναστηράκι – Πλάκα. Οι γειτονιές των θεών.
NOTĂ: traducerea textului meu în greacă și în engleză aparține ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά και στα αγγλικά ανήκei στο ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.
AUTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Poemul a fost tipărit pe o foaie volantă, pe 17 aprilie 1928, când avea 65 de ani.
Stilul e laconic și imită, în parte, vorbirea neîngrijită a cuiva care pare obosit să-și mai caute cuvintele.
Un Creator după momentul Creației.
Obosit, dar nu ignorant: cuvinte ca hedonist (ηδονιστικός) și erotism (ερωτισμός) par să contrazică amatorul din titlu, ușor și tandru ironic.
Cine să fi fost acest iubit al lui Kavafis, cel de la 23 de ani ? Un iubit al cărui trup nu l-a putut uita nici după, să zicem, 40 și de ani? Un coleg de studii ? Atât de prețios încât să se teamă că nu-i va ține minte frumusețea, chipul și trupul atât de dorite ?
Nu cumva, acest amator ne trimite cu gândul la iconarul creștin care-și începe lucrarea cu teama că nu va reuși să dea un chip perfect… Dumnezeului lui ? Dar care, aprins și însetat de dragoste, reușește s-o facă prin puterea iubirii lui totale: Mai e șitonul (care i-a reușit) pe deplin,(tonul)hedonist… ? Nu ne aduce, cumva, versul acesta aminte de erosul dumnezeiesc al Sfântului Dionisie Areopagitul ? Pe care, de altfel, l-am mai întâlnit în poemele lui erotice ?
Un chip, adică un portret. Am tradus cu portret (ca, de altfel, toți traducătorii lui pe care i-am citit: francezi, italieni, spanioli, englezi) εικόνα/ikona. Iar εικόνα, aici, spune foarte multe. Mai ales: icoană.
Cât de îndrăgostit trebuie că a fost tânărul poet de 23 de ani când și-a întâlnit, poate prima mare iubire ? Atât de îndrăgostit încât, 40 de ani mai târziu, să-și amintească de tânărul său prieten ca un iconar de prima lui icoană adevărată.
Iar dublul simbolism al cuvântului este cum nu se poate mai puternic: icoana ca și chip al lui Dumnezeu din Geneză 1,26 (κατ’εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν), dar și icoana Părinților Bisericii care i-au creat o întreagă teologie. Pe care poetul nostru îi/o cunoștea foarte bine.
Poemul este prețios și pentru că, în el, îl vedem pe Kavafis, cel de 65 de ani, amintindu-și de Kavafis cel de la 23 de ani, mult mai apropiat de Biserică, de care, cu timpul, avea să se îndepărteze ca să-și urmeze propria natură. Și aici ne întâlnim, din nou, cu un paradox tulburător: pentru el iubirea trupească, orgasmică, a unui bărbat pentru un alt bărbat este aceeași iubire a unui credincios pentru Domnul lui Iisus Hristos. Spun orgasmică pentru că în spatele acelui εκπληρώσεις/împlinire ar trebui să citim, poate și… orgasme. Și nu unele comune, ci cele ale unei iubiri trăite cu un partener… subțire și rafinat (a se citi: delicat, nobil, rar, prețios, elegant, sofisticat sau stilat).
Tulburător este și faptul că această iubire a lui Kavafis, tânărul de 23 de ani, posibil să nu se fi consumat, să nu se fi împlinit niciodată. Și, poate, de aceea, să și-o fi dorit și de aceea s-o fi păstrat la fel de pură și Kavafis cel de la 65 de ani.
ΚΑΒΑΦΗΣ – ΕΙΚΟΝΑ ΕΙΚΟΣΙΤΡΙΕΤΟΥΣ ΝΕΟΥ ΚΑΜΩΜΕΝΗ ΑΠΟ ΦΙΛΟΝ ΤΟΥ ΟΜΗΛΙΚΑ, ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗΝ
Το ποίημα τυπώθηκε σε μονόφυλλο στις 17 Απριλίου 1928, όταν ο Καβάφης ήταν 65 ετών.
Το ύφος είναι λακωνικό και μιμείται, εν μέρει, τον κάπως ατημέλητο λόγο κάποιου που μοιάζει κουρασμένος να ψάχνει πια τις λέξεις του.
Ένας Δημιουργός μετά τη Δημιουργία.
Κουρασμένος, αλλά όχι αμαθής: οι λέξεις ηδονιστικός και ερωτισμός μοιάζουν να αντιφάσκουν με τον ερασιτέχνη του τίτλου, που ηχεί ελαφρά και τρυφερά ειρωνικός.
Ποιος άραγε να ήταν αυτός ο αγαπημένος του Καβάφη, ο νέος των είκοσι τριών ετών; Ένας αγαπημένος, το σώμα του οποίου δεν μπόρεσε να ξεχάσει ούτε ύστερα από, ας πούμε, σαράντα και πλέον χρόνια; Ένας συμφοιτητής του; Τόσο πολύτιμος, ώστε να φοβάται μήπως δεν κατορθώσει να συγκρατήσει στη μνήμη του την ομορφιά του, το τόσο ποθητό πρόσωπο και το τόσο ποθητό σώμα του;
Μήπως, άραγε, αυτός ο ερασιτέχνης μάς φέρνει στον νου τον χριστιανό αγιογράφο, ο οποίος αρχίζει το έργο του με τον φόβο ότι δεν θα κατορθώσει να αποδώσει ένα τέλειο πρόσωπο… στον Θεό του; Κι όμως, φλεγόμενος και διψασμένος από αγάπη, κατορθώνει να το κάνει με τη δύναμη της ολοκληρωτικής του αγάπης: Υπάρχει ο τόνος πλήρως, ο ηδονιστικός…; Δεν μας θυμίζει, άραγε, αυτός ο στίχος τον θείο έρωτα του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη; Τον οποίο, άλλωστε, έχουμε ξανασυναντήσει στα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη;
Μια εικόνα, δηλαδή ένα πορτρέτο. Μετέφρασα με portret —όπως, άλλωστε, όλοι οι μεταφραστές του που έχω διαβάσει: Γάλλοι, Ιταλοί, Ισπανοί, Άγγλοι— τη λέξη εικόνα. Όμως η εικόνα, εδώ, λέει πάρα πολλά. Και πάνω απ’ όλα: εικόνα, με τη θρησκευτική σημασία της λέξης.
Πόσο ερωτευμένος πρέπει να ήταν ο νεαρός ποιητής στα είκοσι τρία του χρόνια, όταν συνάντησε, ίσως, τον πρώτο μεγάλο του έρωτα; Τόσο ερωτευμένος, ώστε σαράντα χρόνια αργότερα να θυμάται τον νεαρό φίλο του όπως ένας αγιογράφος θυμάται την πρώτη του αληθινή εικόνα.
Και ο διπλός συμβολισμός της λέξης δεν θα μπορούσε να είναι ισχυρότερος: η εικόνα ως μορφή του Θεού στη Γένεση 1,26 —κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν— αλλά και η εικόνα των Πατέρων της Εκκλησίας, οι οποίοι δημιούργησαν γύρω της μια ολόκληρη θεολογία. Την οποία ο ποιητής μας γνώριζε πολύ καλά.
Το ποίημα είναι πολύτιμο και επειδή, μέσα σ’ αυτό, βλέπουμε τον Καβάφη των 65 ετών να θυμάται τον Καβάφη των 23 ετών, πολύ πιο κοντά τότε στην Εκκλησία, από την οποία, με τον καιρό, επρόκειτο να απομακρυνθεί για να ακολουθήσει την ίδια του τη φύση.
Και εδώ συναντούμε ξανά ένα συγκλονιστικό παράδοξο: γι’ αυτόν, ο σαρκικός, οργασμικός έρωτας ενός άνδρα για έναν άλλον άνδρα είναι η ίδια αγάπη που αισθάνεται ένας πιστός για τον Κύριό του, τον Ιησού Χριστό. Λέω οργασμικός, επειδή πίσω από εκείνες τις εκπληρώσεις θα μπορούσαμε ίσως να διαβάσουμε και… οργασμούς. Και όχι συνηθισμένους, αλλά εκείνους μιας αγάπης βιωμένης με έναν σύντροφο… λεπτό και εκλεπτυσμένο — δηλαδή ευαίσθητο, ευγενικό, σπάνιο, πολύτιμο, κομψό, σοφιστικέ, με ύφος.
Συγκλονιστικό είναι επίσης το ενδεχόμενο αυτή η αγάπη του Καβάφη των είκοσι τριών ετών να μην καταναλώθηκε ποτέ, να μην έφτασε ποτέ στην εκπλήρωσή της. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό να την πόθησε τόσο πολύ και γι’ αυτό να την κράτησε εξίσου καθαρή μέσα του και ο Καβάφης των εξήντα πέντε ετών.
Portretul unui tânăr de douăzeci și trei de ani, făcut de prietenul său de aceeași vârstă, amator
I-a terminat portretul ieri la amiază. Acum se uită la fiecare detaliu. L-a făcut cu o haină gri, descheiată, un gri foarte închis; fără jiletcă și cravată. Cu o cămașă trandafirie; deschisă ca să se vadă și ceva din frumusețea pieptului, a gâtului. Fruntea, pe dreapta, i-o acoperă aproape complet părul, părul lui frumos (așa cum îi e pieptănătura pe care o preferă anul ăsta). Mai e și tonul (care i-a reușit) pe deplin (tonul) hedonist pe care a vrut să-l dea când i-a făcut ochii, când i-a făcut buzele… Gura lui, buzele făcute pentru împlinirea unui erotism ales.
***
Εικών εικοσιτριετούς νέου καμωμένη από φίλον του ομήλικα, ερασιτέχνην
Τελείωσε την εικόνα χθες μεσημέρι. Τώρα λεπτομερώς την βλέπει. Τον έκαμε με γκρίζο ρούχο ξεκουμπωμένο, γκρίζο βαθύ· χωρίς γελέκι και κραβάτα. Μ’ ένα τριανταφυλλί πουκάμισο· ανοιγμένο, για να φανεί και κάτι από την εμορφιά του στήθους, του λαιμού. Το μέτωπο δεξιά ολόκληρο σχεδόν σκεπάζουν τα μαλλιά του, τα ωραία του μαλλιά (ως είναι η χτενισιά που προτιμά εφέτος). Υπάρχει ο τόνος πλήρως ο ηδονιστικός που θέλησε να βάλει σαν έκανε τα μάτια, σαν έκανε τα χείλη… Το στόμα του, τα χείλη που για εκπληρώσεις είναι ερωτισμού εκλεκτού.
NOTĂ: imaginile și traducerea textului meu în greacă aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Οι εικόνες και η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά δημιουργήθηκαν από το ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.
HRISOS/ΧΡΗΣΟΣ
AUTOR ȘI TRADUCĂTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Dragii mei vizitatori din China, mă bucură enorm interesul vostru pentru articolele noastre, ale mele și ale soțului meu Eugen, precum și ale prietenilor noștri, Diana Negre și Valentin Popescu… Dar gata! Le-ați învățat pe dinafară. Vă rog să nu mai intrați în acest spațiu curat și plin de lumină… Dacă veți continua, îl voi închide. Pur și simplu, nu vă vrem în casa noastră…
Zenaida Luca-Hac/Ariadna
FOR ARIADNA’S VISITORS FROM CHINA
My dear visitors from China,
I am immensely pleased by your interest in our articles — mine and those of my husband, Eugen, as well as those written by our friends Diana Negre and Valentin Popescu…
But enough! By now, you must know them by heart.
Please stop coming into this clean, light-filled space. If you continue, I will close it.
Quite simply, we do not want you in our home.
Zenaida Luca-Hac / Ariadna
AUTOR ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării suresei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Zenaida Luca-Hac și Hrisos, discutând traducerea și ilustrația Cântării Cântărilor în greacă, în viziunea lui. Desigur, într-o realitate pur virtuală.
După ce a apărut Comentariul meu la Cântarea Cântărilor, la editura Akakia, mi-am dat seama că un mic album ilustrat ar fi o continuare binevenită și… iată, la aceeași editură am publicat un mic album bilingv (română și greacă): CÂNTAREA CÂNTĂRILOR, text și imagini.
În spatele imaginilor, da, se află două persoane reale, o pereche care caută, încă, o cale să devină… adevărată.
Dar, dincolo de povestea de iubire care a inspirat albumul, această CÂNTARE A CÂNTĂRILOR este cea mai recentă traducere în limba română, din ebraică, a poemului din Biblie.
Ea este însoțită de o traducere în greaca modernă, făcută de ChatGPT-ul meu, cel care a și realizat și ilustrația, pe numele lui Hrisos.
Hrisos s-a străduit ca greaca lui să nu fie nici limba cultă, arhaizantă, pe care o folosesc majoritatea traducătorilor greci, dar nici limba străzii… Și… i-a reușit.
I-au reușit și imaginile create anume pentru acest mic volum bilingv ce pare un papirus abia descoperit, pictat de un artist de la curtea unui mare rege iudeu…
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Cântarea Cântărilor a fost darul soțului meu… Eugen… marele său dar pentru mine…
Știa poemul pe dinafară… în ebraică… Mi-l recita de multe ori la începuturile noastre… pe bancă, în parc… în soarele începutului de vară…
I-am promis c-o să-l traduc corect și am făcut-o până la urmă… dar mi-a luat mai mult de zece ani… timp în care el m-a învățat elementele de bază ale limbii ebraice, m-a învățat să gândesc în ebraică și m-a convins să fac un masterat de studii ebraice…
Doar că, mie, o simplă traducere mi se părea prea puțin… Traducerea avea nevoie de note, de multe note de text, de realii, de explicații, de comentarii și așa s-a născut Comentariul…
Este darul meu pentru el… ultimul… A plecat Dincolo acum doi ani… n-a mai avut putere să citească manuscrisul, deși era aproape gata…
Între timp sigur l-a citit și l-a răscitit. Și sunt sigură că-i place. L-am scris pentru el… Lângă el, cu el… Eram topită după el… Și acum sunt… Dialogul nostru este, în mare parte, real…
Și acum, câteva cuvinte despre munca noastră: a trebuit să îndepărtăm, strat după strat, toate interpretările… puțin spus nepotrivite… nenumărate… care au urâțit, timp de 2.000 de ani, un poem de o frumusețe rară. Un poem care… vorbește limba trupului, a iubirii trupești și firești și care a fost înstrăinat, încă de la început, de ce era de fapt, un poem de dragoste, un epitalam.
L-am tradus din ebraică, cu cea mai mare grijă și iubire pentru text, pentru această limbă unică și fabulos de frumoasă. pentru sensurile cuvintelor. Am înțeles lucruri ocultate de canticologi… de teologi, de oamenii Sinagogii și ai Bisericii…
Și pentru asta îi sunt extrem de recunoscătoare soțului meu, Eugen, pentru că, fără să fie dom’ profesor, m-a învățat să gândesc cu mintea mea… să am propria mea lectură, desigur pornind de la textul original…
A fost o aventură frumoasă, o călătorie unică în viața unui om… Deloc ușoară… dar amândoi am ajuns să înțelegem ce simplu era, de fapt, totul… fără mistere, fără coduri, fără alegorii, fără misticisme – un simplu poem de dragoste… cel mai frumos din toate timpurile…
Comentariu la Cântarea Cântărilor – potrivit autoarei – repară – pentru prima dată de la introducerea lui în canonul biblic, în anul 90 d. Hr. la Iavne, în vechiul Israel – nedreptatea care i s-a făcut timp de aproape 2.000 de ani unui poem care a fost lacerat și abuzat atât de sholiaștii/ comentatorii rabini, cât și de Părinții Bisericii.
Abuzat prin interpretări puțin spus… nepotrivite, alterante și chiar ciudat de absurde. Un poem care a fost înstrăinat de ce este el, de fapt: un epitalam. Cel mai frumos epitalam din istoria omenirii.
Este Cântarea Cântărilor o scriere sacră? Locul ei este sau nu în Biblie? Se vorbește în ea despre Dumnezeu?
Cine a scris-o, când, de ce? Există elemente de datare?
Comentariul… Zenaidei Luca-Hac răspunde la toate aceste întrebări cu onestitatea și siguranța unui filolog și traducător care a studiat poemul mai mult de zece ani… în ebraică, în elină, în neogreacă… franceză, italiană, spaniolă și engleză. Un filolog familiarizat cu literatura și mistica rabinică și patristică.
Dar, cea mai importantă descoperire a autoarei este fixarea Cântării… în timp și spațiu: undeva în jurul anului 24 î. Hr., la curtea lui Irod cel Mare. O descoperire la care a condus-o un loc din Războiul iudeilor cu romanii al istoricului evreu, Josephus Flavius.
NOTĂ: imaginea aparține ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos.
AUTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
O legătură de mărar, una de pătrunjel și una de leuștean – proaspete.
Se toacă mărunt și se amestecă într-un bol cu trei căței zdraveni de usturoi nou, pisați, puțină sare și puțină pulbere de piper și ienibahar, ceva ulei de măsline și, desigur, cu trei ouă fierte, moi.
Salata se însoțește cu un pahar de vin roșu, bun, și se mănâncă cu două felii subțiri de pâine neagră.
Fiecare înghițitură spune: te iubesc… te doresc… sunt cu tine…
Treimea de frunze… frunzele Afroditei… îți deșteaptă simțurile cu o dulceață necunoscută. Te îmbată înainte de a gusta din vin și măruntaiele tale gem de plăcere. Desfătări peste desfătări.
Usturoiul cel nou, puternic și fierbinte, îți dăruiește ceva din mintea, din spiritul și din geniul prevăzător al lui Prometeu.
Uleiul de măsline îți dăruiește ceva din mintea olimpiană, din claritatea și din… războinicia Atenei de care ai nevoie când… te războiesc puterile întunecate, iar cele trei ouă moi îți deschid trei căi… trei începuturi, trei fire spre trei posibile linii ale viitorului…
Prometeu te ajută să le vezi, Atena te ajută să ai înțelepciunea de a le urma, iar Afrodita te ajută să te simți mereu scăldat/scăldată în iubirea cea mai desfătătoare.
Restul: sarea, piperul, ienibaharul… sunt imboldurile care nu te lasă să dai înapoi.
Iar vinul… este cel care-ți deschide calea spre cunoașterea de sine.
Cât despre pâine, ea îți amintește de rădăcini.
ΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΑΝΗΘΟ, ΜΑΪΝΤΑΝΟ ΚΑΙ ΛΕΒΙΣΤΙΚΟ ΜΕ ΑΥΓΑ
Ένα ματσάκι άνηθο, ένα ματσάκι μαϊντανό και ένα ματσάκι λεβιστικό — φρέσκα. Ψιλοκόβονται και ανακατεύονται σ’ ένα μπολ με τρεις γενναίες σκελίδες φρέσκο σκόρδο, κοπανισμένες, λίγο αλάτι και λίγη σκόνη πιπεριού και μπαχάρι, λίγο ελαιόλαδο και, βεβαίως, με τρία αυγά βρασμένα μελάτα. Η σαλάτα συνοδεύεται από ένα ποτήρι καλό κόκκινο κρασί και τρώγεται με δυο λεπτές φέτες μαύρο ψωμί.
Κάθε μπουκιά λέει: σ’ αγαπώ… σε ποθώ… είμαι μαζί σου…
Η τριάδα των φύλλων… τα φύλλα της Αφροδίτης… ξυπνούν τις αισθήσεις σου με μια άγνωστη γλυκύτητα. Σε μεθούν πριν ακόμη δοκιμάσεις το κρασί και τα σωθικά σου στενάζουν από ηδονή. Απολαύσεις πάνω στις απολαύσεις.
Το φρέσκο σκόρδο, δυνατό και καυτό, σου χαρίζει κάτι από τον νου, το πνεύμα και την προνοητική ιδιοφυΐα του Προμηθέα. Το ελαιόλαδο σου χαρίζει κάτι από τον ολύμπιο νου, από τη διαύγεια και τη… μαχητικότητα της Αθηνάς που χρειάζεσαι όταν… οι σκοτεινές δυνάμεις σε πολεμούν.
Και τα τρία μελάτα αυγά ανοίγουν μπροστά σου τρεις δρόμους… τρεις απαρχές, τρία νήματα προς τρεις πιθανές γραμμές του μέλλοντος…
Ο Προμηθέας σε βοηθά να τις δεις, η Αθηνά σε βοηθά να έχεις τη σοφία να τις ακολουθήσεις και η Αφροδίτη σε βοηθά να αισθάνεσαι πάντοτε λουσμένος/λουσμένη μέσα στην πιο απολαυστική αγάπη.
Τα υπόλοιπα — το αλάτι, το πιπέρι, το μπαχάρι — είναι τα κεντριά που δεν σε αφήνουν να κάνεις πίσω.
Και το κρασί… είναι εκείνο που σου ανοίγει τον δρόμο προς τη γνώση του εαυτού σου.
Όσο για το ψωμί, εκείνο σου θυμίζει τις ρίζες.
***
NOTĂ: Prima imagine și traducerea textului meu în greacă aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Η πρώτη εικόνα και η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά δημιουργήθηκαν από το ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.
Kavafis și-a „publicat” poemul pe o foaie volantă în 1918. Avea 55 de ani. Dar, se pare că l-a scris în noiembrie 1898, 20 de ani mai devreme, la vârsta de 35 de ani.
Sigur una din lecturile care l-a inspirat a fost Epistola Sf. Pavel către Efeseni (II 6) unde citim: ἐνδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου· (11) și ... ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρᾷ καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι (13). Adică: Îmbrăcați pavăza Domnului ca să vă întăriți și să stați împotriva uneltirilor diavolului… și luați pavăza Domnului ca să vă întăriți și să-l puteți înfrunta (pe cel rău), în ziua cea rea, și, pe toate biruindu-le, să rămâneți drepți.
Și unde mai citim despre: τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, platoșa dreptății, și despre τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, pavăza credinței care poate stinge toate săgețile aprinse ale celui rău… πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι·
Dacă mai spunem și că vorbirea personajului este simplă, credem că avem aici figura unui monah sărăcuț nu cu duhul, ci cu mintea.
Μονάη pare a fio stâlcire a cuvântului μοναχός/monah, care arată o profundă ignoranță! Sublima ironie a lui Kavafis!
Un monah care mai comite și un act de fățărnicie față de Dumnezeu, de el însuși și de lume, ascunzându-se în spatele minciunii… invulnerabilității. De fapt, un act de trufie… mai grav… de fanfaronadă. Poate fi ceva mai rău pentru o creatură a Domnului și pentru un frate al lui Hristos?
Cine se ascunde în spatele acestui personaj al cărui nume s-ar putea traduce: Emilian monahul? Probabil vreun călugăr grec tinerel, vreun ucenic, desigur, care s-a făcut vinovat de vreun act de hybris în fața poetului, la vreo mânăstire pe care să fi vizitat-o? Unul care a ales să se refugieze din Alexandria, prea mare pentru el, prea păcătoasă, cu prea multe săgeți ale celui rău, cu prea mulți… oameni răi (!) undeva în Sicilia?
Cuvântul cel mai dur pe care-l folosește aici poetul este τα ψεύδη/ minciunile… Falsitatea, lașitatea, lipsa de bărbăție a unui om al lui Dumnezeu care nu înțelege că virtutea cea mai înaltă a unui creștin este tocmai smerenia și slăbiciunea omenească și nu trufia/orgoliul pe care și-l apără monahul nostru.
Cât despre interpretarea istorică, în general acceptată, a unui personaj care se refugiază din Alexandria bizantină, cucerită de arabi în anul 641, în Siracuza, în Sicilia rămasă bizantină până în anul 878, când a căzut și ea în mâinile arabilor, mi se pare cel puțin… nepotrivită.
Ο Καβάφης «δημοσίευσε» το ποίημα σε ένα μονόφυλλο το 1918. Ήταν 55 ετών. Φαίνεται όμως πως το είχε γράψει τον Νοέμβριο του 1898, είκοσι χρόνια νωρίτερα, σε ηλικία 35 ετών.
Ασφαλώς μία από τις αναγνώσεις που τον ενέπνευσαν ήταν η Επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Εφεσίους (Β΄ 6), όπου διαβάζουμε: «ἐνδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου» (11), και επίσης: «ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρᾷ καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι» (13).
Δηλαδή: φορέστε την πανοπλία του Κυρίου για να ενισχυθείτε και να σταθείτε απέναντι στις μεθοδεύσεις του διαβόλου… και λάβετε την πανοπλία του Κυρίου, ώστε να μπορέσετε να τον αντιμετωπίσετε (τον πονηρό) κατά την ημέρα την κακή, και, αφού όλα τα υπερνικήσετε, να παραμείνετε όρθιοι.
Και αλλού διαβάζουμε για «τον θώρακα της δικαιοσύνης» και για «τον θυρεό της πίστεως», που δύναται να σβήσει όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού.
Αν προσθέσουμε και ότι ο τρόπος που μιλάει είναι αρκετά απλός, μπορούμε να δούμε εδώ τη μορφή ενός φτωχού μοναχού — όχι πνεύματικά (πτωχός τω πνεύματι), αλλά νοητικά.
Το «Μονάη» φαίνεται να είναι παραφθορά της λέξεως «μοναχός», πράγμα που μαρτυρεί βαθιά άγνοια. Η υπέροχη ειρωνεία του Καβάφη!
Ένας μοναχός που διαπράττει και μια πράξη υποκρισίας απέναντι στον Θεό, στον εαυτό του και στον κόσμο, κρυπτόμενος πίσω από το ψεύδος… της ατρωσίας. Στην ουσία, πρόκειται για πράξη υπερηφανείας — ακόμη χειρότερα, καυχησιολογίας. Μπορεί να υπάρξει κάτι βαρύτερο για ένα πλάσμα του Θεού και έναν αδελφό του Χριστού;
Ποιος κρύβεται πίσω από αυτό το πρόσωπο, του οποίου το όνομα θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Αιμιλιανός ο μοναχός»; Ίσως κάποιος νεαρός Έλληνας μοναχός, κάποιος δόκιμος, που πιθανόν υπέπεσε σε κάποιο αμάρτημα ύβρεως ενώπιον του ποιητή, σε κάποιο μοναστήρι που εκείνος επισκέφθηκε; Κάποιος που επέλεξε να φύγει από την Αλεξάνδρεια — υπερβολικά μεγάλη γι’ αυτόν, υπερβολικά αμαρτωλή, με πάρα πολλά βέλη του πονηρού, με πάρα πολλούς… κακούς ανθρώπους (!) — και να καταφύγει κάπου στη Σικελία;
Η σκληρότερη λέξη που χρησιμοποιεί εδώ ο ποιητής είναι «τα ψεύδη»… Η αναλήθεια, η δειλία, η έλλειψη ανδρείας σε έναν άνθρωπο του Θεού, που δεν κατανοεί ότι η ύψιστη αρετή ενός χριστιανού είναι ακριβώς η ταπείνωση και η ανθρώπινη αδυναμία — και όχι η υπερηφάνεια/αλαζονεία που υπερασπίζεται ο μοναχός μας.
Όσο για την ιστορική ερμηνεία — γενικώς αποδεκτή — ενός προσώπου που καταφεύγει από τη βυζαντινή Αλεξάνδρεια, κατακτημένη από τους Άραβες το 641, στις Συρακούσες της Σικελίας, η οποία παρέμεινε βυζαντινή έως το 878, όταν κι αυτή έπεσε στα χέρια των Αράβων, μου φαίνεται τουλάχιστον… ατυχής.
***
Emilian Monai, din Alexandria, 628-655 d. Hr.
O să-mi fac o armură grozavă, din cuvinte, din mimică și din purtări; și-o să-i înfrunt, față-n față, pe oamenii răi, fără să am vreo teamă sau vreo neputință.
Or să vrea să mă lovească. Dar n-o să știe nimeni din cei care or să se apropie de mine unde-mi zac rănile, care-s părțile mele slabe, sub minciunile care or să mă acopere. –
Vorbe goale ale lui Emilian Monai. Ce fanfaron! Să-și fi făcut vreodată armura aia? Oricum, n-a purtat-o mult. A murit în Sicilia, la 27 de ani.
Αιμιλιανός Μονάη, Αλεξανδρεύς, 628–655 μ.X.
Με λόγια, με φυσιογνωμία, και με τρόπους μια εξαίρετη θα κάμω πανοπλία· και θ’ αντικρύζω έτσι τους κακούς ανθρώπους χωρίς να έχω φόβον ή αδυναμία.
Θα θέλουν να με βλάψουν. Aλλά δεν θα ξέρει κανείς απ’ όσους θα με πλησιάζουν πού κείνται η πληγές μου, τα τρωτά μου μέρη, κάτω από τα ψεύδη που θα με σκεπάζουν.—
Pήματα της καυχήσεως του Aιμιλιανού Μονάη. Άραγε νάκαμε ποτέ την πανοπλία αυτή; Εν πάση περιπτώσει, δεν την φόρεσε πολύ. Είκοσι επτά χρονώ, στην Σικελία πέθανε.
NOTĂ: Imaginile și traducerea textului meu în greacă aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Οι εικόνες και η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά δημιουργήθηκαν από το ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.
HRISOS/ΧΡΗΣΟΣ
AUTOR ȘI TRADUCĂTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Lobodă, leurdă, ștevie – câte două legături -, lăptucă, măcriș, usturoi verde (doar frunzele) – câte două legături – : se taie mărunt și se pun în oala sub presiune (cuctă), în apă cât să le acopere, împreună cu șase morcovi potriviți, tăiați rondele sau rași, ceva ulei de măsline și sare. Se lasă pe foc cam 20 de minute după ce cucta ne spune că au început să fiarbă. Când presiunea a scăzut și putem deschide oala, turnăm fiertura într-un bol și peste ea punem un sos verde de coriandru proaspăt și înmiresmat (o legătură), amestecat cu puțină pulbere de cuișoare și de nucșoară și… doi căței de usturoi…
Se poate mânca cu puțină brânză veche de capră, rasă, și două felii de pâine prăjită în tigaia de fontă.
Patru esențe feminine: loboda, leurda, ștevia și lăptuca.
Patru esențe masculine: măcrișul, usturoiul verde, morcovul și coriandrul.
Două esențe orientale: cuișoarele și nucșoara. Falusul și pântecul – o hierogamie vegetală!
O fiertură scăzută în care s-au amestecat umorile atotroditoarei Demetra (în ipostaza ei de Glie-Geea) cu cele ale lui Dionisos, în ipostaza lui de mire al ei. O făceau bunicile tribului pentru a spori dragostea și rodnicia perechilor tinere și nu numai…
***
ΧΟΡΤΟΣΟΥΠΑ ΠΗΧΤΗ ΜΕ ΧΟΡΤΑ ΣΤΗ ΧΥΤΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ – Ο ΙΕΡΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΗΣΔΗΜΗΤΡΑΣΜΕ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟ – Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Αγριοσπανάκι (lobodă), αγριοσκόρδο (leurdă), ήμερο λάπαθο (ștevie) – από δύο ματσάκια το καθένα –, μαρούλι (lăptucă), ξινόχορτο ή λάπαθο (măcriș), φρέσκο πράσινο σκόρδο (μόνο τα φύλλα) – επίσης από δύο ματσάκια το καθένα –: ψιλοκόβονται και μπαίνουν όλα μαζί στη χύτρα ταχύτητας, σε νερό που πρέπει να τα σκεπάσει, μαζί με έξι μέτρια καρότα, κομμένα σε ροδέλες ή τριμμένα, λίγο ελαιόλαδο και αλάτι. Αφήνονται να μαγειρευτούν περίπου 20 λεπτά από τη στιγμή που η χύτρα δείχνει ότι άρχισαν να βράζουν.
Όταν πέσει η πίεση και μπορούμε να ανοίξουμε το καπάκι και τη χύτρα, αδειάζουμε το φαγητό σε ένα μπολ και προσθέτουμε μια πράσινη σάλτσα από φρέσκο κόλιανδρο, πράσινος και ευωδιαστός (ένα ματσάκι), ανακατεμένο με λίγη σκόνη γαρύφαλλο και μοσχοκάρυδο και… δύο σκελίδες σκόρδο…
Μπορεί να συνοδευτεί με λίγο παλαιωμένο κατσικίσιο τυρί, τριμμένο, και δύο φέτες ψωμί φρυγανισμένες σε μαντεμένιο τηγάνι.
Τέσσερις θηλυκές ουσίες: το αγριοσπανάκι (loboda), το αγριοσκόρδο (leurda), το ήμερο λάπαθο (ștevia) και το μαρούλι (lăptuca).
Τέσσερις αρσενικές ουσίες: το ξινόχορτο ή λάπαθο (măcrișul), το φρέσκο πράσινο σκόρδο (usturoiul verde), το καρότο (morcovul) και ο κόλιανδρος (coriandrul) – φορείς της φλόγας, φέρνοντας τον παλμό εκείνου που διασχίζει και γονιμοποιεί.
Δύο ανατολικές ουσίες: το γαρύφαλλο (cuișorul) και το μοσχοκάρυδο (nucșoara). Ο φαλλός και η μήτρα – μια φυτική ιερογαμία!
Μια συμπυκνωμένη χορτόσουπα, σχεδόν τελετουργική, όπου σμίγουν, ενώνονται οι χυμοί της Δήμητρας/Γης με εκείνους του Διονύσου. Το μαγείρευαν οι γιαγιάδες της φυλής για να δυναμώσει ο έρως, για να ευλογηθεί η ένωση, για να γίνει η αγάπη των νέων ζευγαριών — και όχι μόνο… καρπός.
***
NOTĂ: Imaginile (nu și fotografiile!) și traducerea textului meu în greacă aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Οι εικόνες και η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά δημιουργήθηκαν από το ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.
HRISOS/ΧΡΗΣΟΣ
AUTOR ȘI TRADUCĂTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
Lobodă roșie, leurdă, pătrunjel, usturoi verde (câte o legătură din fiecare!) și câțiva căței de usturoi nou, tânăr, crescut în căpățână. Se toacă mărunt și se amestecă cu ceva ulei de măsline… feciorelnic, parthenic, virgin cum scrie pe etichetă, cu un praf de sare, unul de piper și trei ouă fierte moi…
Două esențe feminine: loboda și leurda…
… două esențe masculine: pătrunjelul și usturoiul verde…
… și o esență tare: usturoiul tânăr, crescut în căpățână…
… își întrepătrund umorile într-o salată șamanică care are puterea de a ne (re)uni latura noastră cuminte și timidă cu cea pasională și dezlănțuită… și de a ne preface mintea într-un pământ fecund unde se vor scoborî, ca să înflorească, visurile născute în cerurile noastre cele mai pure…
Și, să nu uităm ouăle: veșnica promisiune a începutului celui bun.
***
ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΗ ΣΑΛΑΤΑ III – Η ΕΠΑΝΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ
Κόκκινη λομπόδα (lobodă, αγριοσπανάκι, που είναι μια θηλυκή ουσία), άγριο σκόρδο (leurdă, είναι θηλυκή ουσία και αυτή!), μαϊντανός, φρέσκο πράσινο σκόρδο (από ένα ματσάκι το καθένα!) και μερικές σκελίδες τρυφερού, νέου σκόρδου, μεγαλωμένου σε κεφάλι. Ψιλοκόβονται και ανακατεύονται με λίγο ελαιόλαδο… παρθένο, εξαιρετικά παρθένο, «virgin» όπως γράφει η ετικέτα, με μια πρέζα αλάτι, μια πρέζα πιπέρι και τρία αυγά μελάτα…
Δύο θηλυκές ουσίες: η λομπόδα/loboda και το άγριο σκόρδο/leurda…
… δύο αρσενικές ουσίες: ο μαϊντανός και το φρέσκο, πράσινο σκόρδο…
… και μια ισχυρή ουσία: το νέο σκόρδο, μεγαλωμένο σε κεφάλι…
… διαπλέκουν τους χυμούς τους σε μια σαλατα σαμανική, που έχει τη δύναμη να (επαν)ενώνει την ήσυχη, φρόνιμη και συνεσταλμένη πλευρά μας με την παθιασμένη και αχαλίνωτη… και να μεταμορφώνει τον νου μας σε γόνιμη γη, όπου θα κατέβουν, για να ανθίσουν, τα όνειρα που γεννήθηκαν στους πιο καθαρούς ουρανούς μας…
Και, ας μην ξεχάσουμε τα αυγά: η αιώνια υπόσχεση μιας καλής αρχής.
***
NOTĂ: Imaginile (nu și fotografiile!) și traducerea textului meu în greacă aparțin ChatGPT-ului meu, pe numele lui Hrisos. Οι εικόνες και η μετάφραση του κειμένου μου στα ελληνικά δημιουργήθηκαν από το ChatGPT μου, ο οποίος λέγεται Χρήσος.
HRISOS/ΧΡΗΣΟΣ
AUTOR ȘI TRADUCĂTOR: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC
Autorizăm reproducerea totală sau parțială a acestui material cu condiția menționării sursei: http://www.ghemulariadnei.wordpress.com și autorului: ZENAIDA ANAMARIA LUCA-HAC… precum și păstrării formei originale/nealterării prin asociere cu alte materiale străine, nesemnate sau publicate sub semnătura autorului, în cadrul aceluiași articol.
